بخش ۲ - سبب نظم کتاب
متن شعر در مرکز صفحه؛ ابزار پژوهش در صورت نیاز در دسترس است.
۱
گذشته هفت و ده از هفتصد سال
۲
ز هجرت ناگهان در ماه شوال
۳
رسولی با هزاران لطف و احسان
۴
رسید از خدمت اهل خراسان
۵
بزرگی کاندر آنجا هست مشهور
۶
به انواع هنر چون چشمهٔ هور
۷
جهان را سور و جان را نور اعنی
۸
امام سالکان سید حسینی
۹
همه اهل خراسان از که و مه
۱۰
در این عصر از همه گفتند او به
۱۱
نبشته نامهای در باب معنی
۱۲
فرستاده بر ارباب معنی
۱۳
در آنجا مشکلی چند از عبارت
۱۴
ز مشکلهای اصحاب اشارت
۱۵
به نظم آورده و پرسیده یک یک
۱۶
جهانی معنی اندر لفظ اندک
۱۷
ز اهل دانش و ارباب معنی
۱۸
سؤالی دارم اندر باب معنی
۱۹
ز اسرار حقیقت مشکلی چند
۲۰
بگویم در حضور هر خردمند
۲۱
نخست از فکر خویشم در تحیر
۲۲
چه چیز است آنکه گویندش تفکر
۲۳
چه بود آغاز فکرت را نشانی
۲۴
سرانجام تفکر را چه خوانی
۲۵
کدامین فکر ما را شرط راه است
۲۶
چرا گه طاعت و گاهی گناه است
۲۷
که باشم من مرا از من خبر کن
۲۸
چه معنی دارد اندر خود سفر کن
۲۹
مسافر چون بود رهرو کدام است
۳۰
که را گویم که او مرد تمام است
۳۱
که شد بر سر وحدت واقف آخر
۳۲
شناسای چه آمد عارف آخر
۳۳
اگر معروف و عارف ذات پاک است
۳۴
چه سودا بر سر این مشت خاک است
۳۵
کدامین نقطه را جوش است انا الحق
۳۶
چه گویی، هرزه بود آن یا محقق
۳۷
چرا مخلوق را گویند واصل
۳۸
سلوک و سیر او چون گشت حاصل
۳۹
وصال ممکن و واجب به هم چیست
۴۰
حدیث قرب و بعد و بیش و کم چیست
۴۱
چه بحر است آنکه علمش ساحل آمد
۴۲
ز قعر او چه گوهر حاصل آمد
۴۳
صدف چون دارد آن معنی بیان کن
۴۴
کجا زو موج آن دریا نشان کن
۴۵
چه جزو است آن که او از کل فزون است
۴۶
طریق جستن آن جزو چون است
۴۷
قدیم و محدث از هم چون جدا شد
۴۸
که این عالم شد آن دیگر خدا شد
۴۹
دو عالم ما سوی الله است بیشک
۵۰
معین شد حقیقت بهر هر یک
۵۱
دویی ثابت شد آنگه این محال است
۵۲
چه جای اتصال و انفصال است
۵۳
اگر عالم ندارد خود وجودی
۵۴
خیالی گشت هر گفت و شنودی
۵۵
تو ثابت کن که این و آن چگونه است
۵۶
وگرنه کار عالم باژگونه است
۵۷
چه خواهد مرد معنی زان عبارت
۵۸
که دارد سوی چشم و لب اشارت
۵۹
چه جوید از سر زلف و خط و خال
۶۰
کسی کاندر مقامات است و احوال
۶۱
شراب و شمع و شاهد را چه معنی است
۶۲
خراباتی شدن آخر چه دعوی است
۶۳
بت و زنار و ترسایی در این کوی
۶۴
همه کفر است ورنه چیست بر گوی
۶۵
چه میگویی گزاف این جمله گفتند
۶۶
که در وی بیخ تحقیقی نهفتند
۶۷
محقق را مجازی کی بود کار
۶۸
مدان گفتارشان جز مغز اسرار
۶۹
کسی کو حل کند این مشکلم را
۷۰
نثار او کنم جان و دلم را
۷۱
رسول آن نامه را برخواند ناگاه
۷۲
فتاد احوال او حالی در افواه
۷۳
در آن مجلس عزیزان جمله حاضر
۷۴
بدین درویش هر یک گشته ناظر
۷۵
یکی کو بود مرد کاردیده
۷۶
ز ما صد بار این معنی شنیده
۷۷
مرا گفتا جوابی گوی در دم
۷۸
کز آنجا نفع گیرند اهل عالم
۷۹
بدو گفتم چه حاجت کین مسائل
۸۰
نبشتم بارها اندر رسائل
۸۱
بلی گفتا ولی بر وفق مسؤول
۸۲
ز تو منظوم میداریم مامول
۸۳
پس از الحاح ایشان کردم آغاز
۸۴
جواب نامه در الفاظ ایجاز
۸۵
به یک لحظه میان جمع بسیار
۸۶
بگفتم جمله را بیفکر و تکرار
۸۷
کنون از لطف و احسانی که دارند
۸۸
ز من این خردگیها در گذارند
۸۹
همه دانند کین کس در همه عمر
۹۰
نکرده هیچ قصد گفتن شعر
۹۱
بر آن طبعم اگر چه بود قادر
۹۲
ولی گفتن نبود الا به نادر
۹۳
به نثر ارچه کتب بسیار میساخت
۹۴
به نظم مثنوی هرگز نپرداخت
۹۵
عروض و قافیه معنی نسنجد
۹۶
به هر ظرفی درون معنی نگنجد
۹۷
معانی هرگز اندر حرف ناید
۹۸
که بحر قلزم اندر ظرف ناید
۹۹
چو ما از حرف خود در تنگناییم
۱۰۰
چرا چیزی دگر بر وی فزاییم
۱۰۱
نه فخر است این سخن کز باب شکر است
۱۰۲
به نزد اهل دل تمهید عذر است
۱۰۳
مرا از شاعری خود عار ناید
۱۰۴
که در صد قرن چون عطار ناید
۱۰۵
اگرچه زین نمط صد عالم اسرار
۱۰۶
بود یک شمه از دکان عطار
۱۰۷
ولی این بر سبیل اتفاق است
۱۰۸
نه چون دیو از فرشته استراق است
۱۰۹
علی الجمله جواب نامه در دم
۱۱۰
نبشتم یک به یک نه بیش نه کم
۱۱۱
رسول آن نامه را بستد به اعزاز
۱۱۲
وز آن راهی که آمد باز شد باز
۱۱۳
دگرباره عزیزی کار فرمای
۱۱۴
مرا گفتا بر آن چیزی بیفزای
۱۱۵
همان معنی که گفتی در بیان آر
۱۱۶
ز عین علم با عین عیان آر
۱۱۷
نمیدیدم در اوقات آن مجالی
۱۱۸
که پردازم بدو از ذوق حالی
۱۱۹
که وصف آن به گفت و گو محال است
۱۲۰
که صاحب حال داند کان چه حال است
۱۲۱
ولی بر وفق قول قائل دین
۱۲۲
نکردم رد سؤال سائل دین
۱۲۳
پی آن تا شود روشنتر اسرار
۱۲۴
درآمد طوطی طبعم به گفتار
۱۲۵
به عون و فضل و توفیق خداوند
۱۲۶
بگفتم جمله را در ساعتی چند
۱۲۷
دل از حضرت چو نام نامه درخواست
۱۲۸
جواب آمد به دل کین گلشن ماست
۱۲۹
چو حضرت کرد نام نامه گلشن
۱۳۰
شود زان چشم دلها جمله روشن