بازگشت گرشاسب از هند به ایران
متن شعر در مرکز صفحه؛ ابزار پژوهش در صورت نیاز در دسترس است.
۱
سپهدار از آن پـــــس برآراست کار
۲
شدن سوی ایران بَـــــــــر شهریار
۳
بــــــــرون رفت مهراج با او به هم
۴
همی رفت یکی هفته ره بیش و کم
۵
ســــــــــــر هفته بدرود کردش پگاه
۶
شده او و، سپهدار بــــــرداشت راه
۷
چــــــــــو این آگهر نزد اثرط رسید
۸
گل شـــــــــــادی اندر دلش بشکفید
۹
پذیره برون رفت با ســــــــــرکشان
۱۰
درم ریـــــــــز کردند و گوهرفشان
۱۱
فتاد از بم و زیر در چرخ جـــــوش
۱۲
ز کوس و تبیره برآمد خـــــــروش
۱۳
هوا سر به سر مشک ســـارا گرفت
۱۴
زمین چرخ در چــــرخ دیبا گرفت
۱۵
از آذین در و بام شد پر نــــــــــگار
۱۶
زده کلیــــــــه در کله طاووس وار
۱۷
به رخ لعل هـر یک، به دل شادکام
۱۸
بدین دست رود و، بدان دست جام
۱۹
همه کــــــــــــوی دیبا، همه ره گهر
۲۰
همه باد مشک و، همه خــــاک زر
۲۱
پدر با پســــــــــــــر یکدگر را کنار
۲۲
گرفتند و، کرده غــــــم از دل کنار
۲۳
زره ســـــــــــوی ایوان کشیدند شاد
۲۴
همه رنج‌ها پهلوان کــــــــــــرد یاد
۲۵
برو هر چه مهراج شـــــــه داده بود
۲۶
هم از بهـــــــــر اثرط فرستاده بود
۲۷
به گنج نیاکان نهاد آنچه خــــــواست
۲۸
از آن پــس برآسود یک ماه راست
۲۹
سر مَه دگر هدیــــــــــــــــها با سپاه
۳۰
گسی کرد و شد نزد ضحاک شـــاه
۳۱
پی گرد و باد شتابان گـــــــــــــرفت
۳۲
رَهِ سیستان و بیابان گـــــــــــرفت
۳۳
بیابانی از وی رمان دیو و شیـــــــر
۳۴
همه خاک ریگ و، همه شخ کویر
۳۵
ز بالای گردونش پهنا فـــــــــــزون
۳۶
درازاش از آن سوی گیتی بـــرون
۳۷
زبس شوره از زیرووز افراز گـرد
۳۸
زمینش سپید و هوا لاجـــــــــــورد
۳۹
بــــدو در ز هر سو ز غولان غریو
۴۰
شب اندر هوا گونه‌گون چهر دیـــو
۴۱
گــــــــــــــل او طپان چون دل تافته
۴۲
شخش چون لب تشنگان کافتــــــــه
۴۳
گیا هر یکش چـــون یکی جنگجوی
۴۴
سپر برگ و، تیع و سنان خاراوی
۴۵
تو گفتی کـــه بومش از آتش بخست
۴۶
تف بــــــــــــادِ تندش دَم دوزخست
۴۷
زمان تا زمان بادِ هامون نــــــــورد
۴۸
ببستی درو چشم و چشمه ز گـــرد
۴۹
گه از شـــــــــــــوره شیبی بینباشتی
۵۰
گه از ریک کوهی برافراشتـــــــی
۵۱
اگر اسپ گردون بدی مه ســـــــوار
۵۲
از او جـــــز به سالی نکردی گذار
۵۳
بــــــــه چونین بیابان و ریگ روان
۵۴
سپه بـــــــرد و برداشت ره پهلوان
۵۵
چنین تا بدان جــــا که خوانی زرنج
۵۶
چو آمد، برآسود لختی ز رنــــــــج
۵۷
ز خرماستانــــــــــــــها و بید و بهی
۵۸
ندید اندر آن بــــــــوم یک پی تهی
۵۹
دو منزل زمین تا لــــــــــب هیرمند
۶۰
بُد آب خـــــــوش و بیشه و کشتمند
۶۱
زده خیمه گردش بســـــــی ساروان
۶۲
گله ساخته ز اشتـــــــــران کاروان
۶۳
خوش آمدش، گفتا چــو از پیش شاه
۶۴
بیایم، کنم شهــــــــــری این جایگاه
۶۵
کزین بار بندم به زاولستـــــــــــــان
۶۶
بگیرم شهــــــــــــی تا به کاولستان
۶۷
وز آنجا دگر باره ره بر کشیـــــــــد
۶۸
ســــــــــوی بصره و بادیه درکشید
۶۹
همی رفت تا نزد دژ هوخت گنــگ
۷۰
که ناورد جایی، زمانـــــــی درنگ
۷۱
همه بادیه بد بدان روزگــــــــــــــار
۷۲
پـــــر از چشمه و بیشه و مرغزار
۷۳
درختان ز هر گونه فرسنگ شست
۷۴
همه شاخ‌ها دست داده به دســــــت
۷۵
ز خوشـــــــــــــی بدش مینو آباد نام
۷۶
چــــــو بگذشت ازو پهلوان شادکام
۷۷
به ره بر یکی خوش ده و راغ دیــد
۷۸
پـــــر از میوه گِردش بسی باغ دید
۷۹
به باغی تماشاکنان گـــــرد گــــــرد
۸۰
درون رفت تا رخ بشوید ز گــــرد
۸۱
همی گشت باریدگان ســـــــــــــرای
۸۲
رزی چند دیدند آنجا بپــــــــــــــای
۸۳
خداونـــــــــــــد رز تند و ناپاک بود
۸۴
به ده کهبد و خویش ضحـــاک بود
۸۵
خبر یافت؛ آمد دژم کرده چشــــــــم
۸۶
بر آن چاکران بانگ برزد به خشم
۸۷
که ره سوی این رز شما راکه دادم
۸۸
کدام ابله غرچــــــــه این در گشاد
۸۹
که بست ایدر این باره سنگ ســــم
۹۰
که اکنون بیندازمش گـــــوش و دم
۹۱
ز چندین رزان راست ایدر شتــافت
۹۲
زبونی ز مــــــن دستخوشتر نیافت
۹۳
نداند که با داد شـــــــــــــــــــاه دلیر
۹۴
کند بچه خرگوش بــــــر پشت شیر
۹۵
یکی گفت کای ابله روز کــــــــــور
۹۶
همی دست با چرخ سایی بــه زور
۹۷
تو چون بفکنی زاسپ او دم‌و‌گوش
۹۸
که ســــــرت اوفکندن تواند زدوش
۹۹
به دل گرمــی ار نکنی از روی پند
۱۰۰
زبان باری از ســـــــــرد گفتن ببند
۱۰۱
گرت نیکی از روی کـــردار نیست
۱۰۲
نگو گـــوی باری که دشوار نیست
۱۰۳
سپهدار شاهست ایــــــــن کایدرست
۱۰۴
نبینی که گیتی همه لشکـــــــرست
۱۰۵
برآشفت و گفتــــــــا سپهدار کیست
۱۰۶
جهان را جز از شـه نگهدار نیست
۱۰۷
چو دزدیده شــــــــــد چیز بی‌داوری
۱۰۸
چه نــــاگوهری دزد و چه گوهری
۱۰۹
بزد بر سر مــــــــــــــرد تازانه چند
۱۱۰
فکندن همی خواست گــــوش سمند
۱۱۱
رهی رفت و با پهلوان هر چه رفت
۱۱۲
بگفت و،بیـــــــــــآمد سپهدار تفت
۱۱۳
بر آن روستایی گـــــــره هر که بود
۱۱۴
برآشفت و زایشان یکی را ربــــود
۱۱۵
بزد بر دو تن هر سـه تن را بکشت
۱۱۶
گرفت آنگهی ریش کهبد بــه مشت
۱۱۷
شرس کند و در زیر پی کرد خــرد
۱۱۸
همه ده به تاراج و آتش سپــــــــرد
۱۱۹
که و مه ز پیوند او هـــــر که یافت
۱۲۰
همه کشت وزآن‌جا سوی‌شه شتافت
۱۲۱
ز خوشان کهبد بــــــــــرادرش ماند
۱۲۲
ز درد جگـــــر خاک بر سر فشاند
۱۲۳
به نزدیک شیروی شــــــــد دادخواه
۱۲۴
که او بد سیه‌پوش درگاه شــــــــــاه
۱۲۵
همه جامه زد چاک و فریاد کـــــرد
۱۲۶
بدپهلوان پیش او یاد کـــــــــــــــرد
۱۲۷
بدو گفت شیروی گردن فــــــــــراز
۱۲۸
بمان تا بیاید به درگه فـــــــــــــراز
۱۲۹
عنان گیرش و دست و فریاد کـــــن
۱۳۰
که من خود بگویم به شاه این سخن
۱۳۱
به شمشیر تیز از ســـــــــرش نفکنم
۱۳۲
نه شیروی کین جـــــوی شیراوژنم
۱۳۳
جهانی بــــــــد از پهلوان خیره پاک
۱۳۴
کز آن بد ز ضحـــاک نامدش باک
۱۳۵
از ایرا که در کشـــورش بیش و کم
۱۳۶
کسی گر کســــــــی را نمودی ستم
۱۳۷
بـــــــــــدی داده مغز ستمکاره زود
۱۳۸
به ماران که بر کتف او رسته بود
۱۳۹
ستاره شمــــــــــــر نیز گشت سپهر
۱۴۰
بدو گفته بــــــود از ره کین و مهر
۱۴۱
که گــــــــــــر بد نماییش مانی نژند
۱۴۲
وزش خــــــــوب داری نبینی گزند
۱۴۳
برو گرددت راســـــت بر کار تخت
۱۴۴
برآید به دستش بســـــی کار سخت
۱۴۵
روا داشت زیـــــن روی بازار اوی
۱۴۶
نجستی ز بن هرکـــــــز آزار اوی
۱۴۷
رهــــــــی کاو به دل شادمان دارت
۱۴۸
به از بد پســـــــــــر کاو بیازاردت
۱۴۹
چو آمــــــد به نزدیک دو روزه راه
۱۵۰
بفرمود تا شــــــــــــــــد پذیره سپاه
۱۵۱
درفش دل افـــــروز و کوس بزرگ
۱۵۲
فرستاد با ســـــــــــــروران سترگ
۱۵۳
همیدون هـــــــزار اسپ زرین ستام
۱۵۴
صــد و شصت منجوق از بهر نام
۱۵۵
دو صــــــــــــد پیل آراسته هم چنین
۱۵۶
به برگستوان‌های زربفت چیـــــــن
۱۵۷
ز یاقوت هـــــــــــــر پیلبان را کمر
۱۵۸
ز زر افسر او، گوشوار از گهــــر
۱۵۹
گرفته جهــــــــــــــــــان ناله کرنای
۱۶۰
خروشان شده زنگ و هنـدی درای
۱۶۱
دگر زنده پیلی دژ آگــــــــــــــاه بود
۱۶۲
که ویژه نشست شهنشـــــــــــاه بود
۱۶۳
به دیدار و بالا چو کوهی ز بـــرف
۱۶۴
فرستـــــــــــاد با سازه‌های شگرف
۱۶۵
بفرمود تا بر نشیند بــــــــــــــــر آن
۱۶۶
پیاده خرامند پیشش ســــــــــــــران
۱۶۷
تبیره زنانشان فرستــــــــــــــاد پیش
۱۶۸
به‌شادیش بنشاند و بر تخت خویش
۱۶۹
بپرسید بسیار و بوشید چهــــــــــــر
۱۷۰
نوازید هر گونه، و افزود مهــــــر
۱۷۱
نخست از گهرها که بد سی هـــزار
۱۷۲
جهان پهلوان کــــــــرد پیشش نثار
۱۷۳
زمین بوســـــــــه داد آفرین گسترید
۱۷۴
سه ساله همه یــــــاد کرد انچه دید
۱۷۵
وز آن جا ســـــوی کاخ شد شاد باز
۱۷۶
فرستادن هدیه‌ها کــــــــــــــرد ساز
۱۷۷
همه روز تا شب همه پیش شــــــــاه
۱۷۸
کشیدند هر چیـــــز بیش از دو ماه
۱۷۹
چنین تا کشنده سته شد ز رنـــــــــج
۱۸۰
ببد کاخ‌ها تنگ از آکنده گنــــــــــج
۱۸۱
شمارنده شـــــــد سست و مانده دبیر
۱۸۲
دل شده و لشکر همه خیره خیــــر
۱۸۳
نیامد برون آن دو مـــــــــــه پهلوان
۱۸۴
همی بود کهبد در انـــــــــــده نوان
۱۸۵
ز ســــــوز برادرش دل گشته چاک
۱۸۶
سیه جامه بر تنش پر خون و خاک
۱۸۷
بدو گفت شیروی کاو ایـــــن دو ماه
۱۸۸
ز بیم نیامد همی پیش شــــــــــــــاه
۱۸۹
ولیکن چو فــــــــــــــردا بیاید به در
۱۹۰
در آویز ازو دســـــــت و فریاد بر
۱۹۱
که من پیش شـــــــاه آن گهی یاد تو
۱۹۲
رسانم، ستانم ازو داد تــــــــــــــــو
۱۹۳
چو آهخت بر جنگ شب روز تیـــغ
۱۹۴
ستاره گرفت از سپیــــــــــده گریغ
۱۹۵
شد از جنگشان گنبد نیلــــــــــــگون
۱۹۶
چو سوکی بر آلوده دامن به خــون
۱۹۷
به دیدار شه شد پل سرفــــــــــــراز
۱۹۸
چو آمد به نزدیــــــــک درگه فراز
۱۹۹
بزد کهبد انـــــــــدر عنانش دودست
۲۰۰
خروشید و غلطید بــــر خاک پست
۲۰۱
بپرسید یل کــــــــــز که گشتی دژم
۲۰۲
بدو گفت کـــــــز تست بر من ستم
۲۰۳
تویی کز ره داد بـــــــــــــر گشته‌ای
۲۰۴
به دِه مر بــــــــــرادرم را کشته‌ای
۲۰۵
شبانی که او بــــــر رمه شد سترگ
۲۰۶
کشد گوسپندان چه او و چــه گرگ
۲۰۷
یل پهلوان چـــــون شنید این ز خشم
۲۰۸
گره زد بر ابروی و برتافت چشــم
۲۰۹
چنین گفت کای پشت سخت تو کوز
۲۱۰
کسی از شما زنده ماندست نـــــوز
۲۱۱
مه چرخ کیـــــــــــن برکشید از نیام
۲۱۲
سر از تـــــــن بینداختش بیست گام
۲۱۳
به چرخ و مه و مهر سوگند خورد
۲۱۴
کزین پس فرستم بهر جـــــای مرد
۲۱۵
کشم هر چه زین تخمه آرم به دست
۲۱۶
اگر خود بر شـــــــــاه دارد نسشت
۲۱۷
چه شد پیش ســـــــه دید شیروی را
۲۱۸
همی گفت شـــــــــــاه جهانجوی را
۲۱۹
کزینسان به یک باره گشتی زبــون
۲۲۰
که در پیش تخت تــــو ریزند خون
۲۲۱
هر آن شاه کاو خوار دارد شهــــــی
۲۲۲
شود زود از او تخت شاهــــی تهی
۲۲۳
گنهکار چون بد نبیند ز شــــــــــــاه
۲۲۴
دلیری کند بیشتـــــــــــــــر بر گناه
۲۲۵
چو در داد شــــــــــــاه آورد کاستی
۲۲۶
بپیچد سر هر کـــــــــس از راستی
۲۲۷
رهــــــــی از هنر گرچه چیزی کند
۲۲۸
نشاند که بر شــــــــــــه دلیری کند
۲۲۹
همه کار شــــــاید به انباز و دوست
۲۳۰
مگر پادشـــــــاهی که تنها نکوست
۲۳۱
بپرسید شـــــــــــاه آن سخن‌ها نهفت
۲۳۲
بدو پهلوان آنچــــــــــه بُد باز گفت
۲۳۳
از آن ده دو کس با خود آورده بـود
۲۳۴
بر آن کار کهبد گــــــــوا کرده بود
۲۳۵
گواهی بدادند در پیش شـــــــــــــــاه
۲۳۶
که از کهبد آمــــــــــد نخستین گناه
۲۳۷
سپهبد ز شیــــــــــروی شد دل نژند
۲۳۸
بر آشفت و گفت ای بــداندیش رند
۲۳۹
چرا آن نگویی که باشــــــــد درست
۲۴۰
بدان بد بســــــــازی که مانند تست
۲۴۱
ز یک ســــو بره پیش گرگ آوری
۲۴۲
دگر سو کنی بـــــــــا شبان داوری
۲۴۳
برهنه همی بر زنـــــــــــی با پلنگ
۲۴۴
به دریا کنـــــــــــــی آشنا با نهنگ
۲۴۵
بر آن چشمه کاسپ مــن افشاند گرد
۲۴۶
نیارد ژیان شیر از آن آب خــــورد
۲۴۷
چو گیرد تگ باد و ابر ابـــــــــرشم
۲۴۸
سزد گر شـــــــــود ماه ترکش کشم
۲۴۹
شب و روز ار آرند با مــــــن ستیز
۲۵۰
به خنجر کنم هـــر دو را ریز ریز
۲۵۱
من اینجا یگه شــــــــــــاه را چاکرم
۲۵۲
و گرنه دگر جا شــــــــــــه کشورم
۲۵۳
ندانی که باتــــــــــــش تنت سوختی
۲۵۴
ترا هم به دستت کفـــــــــن دوختی
۲۵۵
ندانــــــــــــــی که فردات شیون بود
۲۵۶
چو کهبد سرت مانده بی تـــــن بود
۲۵۷
چنان چون تو هستی سیه پوش شاه
۲۵۸
به مرگ تو مـــــــادرت پوشد سیاه
۲۵۹
نه از پشت پا کم اگر تــــــن درست
۲۶۰
بمانم ترا، و آن کــه هم پشت تست
۲۶۱
اگر شه کند آن چــه از وی رواست
۲۶۲
و گرنه کنم من خــود آنچم هواست
۲۶۳
بگفت این و با خشـــــم و دشنام تیز
۲۶۴
بیآمد سوی خانـــــــــه دل پر ستیز
۲۶۵
شه آشفته شد آمــــــــد از تخت زیر
۲۶۶
سبک داد شیــــروی را خورد شیر
۲۶۷
ســــــــــرای و همه چیز آن بد نژاد
۲۶۸
ستد، مر جهان پهــــــــلوان را بداد
۲۶۹
از آن پس دگــــــــــر پایه بفراشتش
۲۷۰
زمان تا زمان خوبـــــــــتر داشتش
۲۷۱
به نزدیک اثرط یکـــــــــی نامه نیز
۲۷۲
فرستاد، وز هدیه هـــــر گونه چیز
۲۷۳
به نامه ز گرد سپهبد نـــــــــــــــژاد
۲۷۴
بسی کرد خشنودی و مهــــــــر یاد
۲۷۵
دگر گفت خواهم کـــــــز این پهلوان
۲۷۶
بــــــــــــــود تخمه و نام تا جاودان
۲۷۷
ز تخـــــــــــــم بزرگان همانند اوی
۲۷۸
یکـــــــی جفت پاکیزه گوهر بجوی
۲۷۹
گهرشان بپیوند بـــــــــــــــــا یکدگر
۲۸۰
که پیوســـــــــــته نیکوتر اید به بر
۲۸۱
نشاید چنین شیــــــــــر کز مرغزار
۲۸۲
شود بچه نادیده انــــــــــــــدر کنار
۲۸۳
دریغ آید این زاد ســــــــــــرو سهی
۲۸۴
شده مانده باغ از نهالش تهـــــــــی
۲۸۵
چنان کن که چون پای از پشت زین
۲۸۶
درآرد، تو پردخته باشی ازیـــــــن
۲۸۷
یکی هفته ز آن پس به شادی و ناز
۲۸۸
همی بود با گرد گردن فــــــــــراز
۲۸۹
ســــــــــــــر هفته فرمود کاغآز کن
۲۹۰
شدن را و، کار سپه ســـــــــاز کن
۲۹۱
به نزد پدر چون رسیـــــــدی ز راه
۲۹۲
یکی جفت شایسته خــــــــود بخواه
۲۹۳
ز تو ماند خواهد نــــــژادی بزرگ
۲۹۴
همه پهلوانان گــــــــــــــرد سترگ
۲۹۵
که هر یک ســــــــــر نامداران بوند
۲۹۶
نشاننده شهریــــــــــــــــــاران بوند
۲۹۷
از آن به چه در اشــــــــکار و نهان
۲۹۸
که اری یکی چون خود اندر جهان
۲۹۹
به فرزند خـــــــــــــرّم بود روزگار
۳۰۰
هم از وی شود تلخی مرگ خــوار
۳۰۱
گمانی نبردش دل راهجـــــــــــــوی
۳۰۲
که آن از برادرش باشــــد به زوی
۳۰۳
درفش نو و کوس و پرده ســـــرای
۳۰۴
کلاه و گهر، تیغ و مُهـــــر و قبای
۳۰۵
سزاوار او هر چه بد ســـــر به سر
۳۰۶
همه داد و کردش گسی زی پــــدر
۳۰۷
چو آمد به زوال یــــــــک کینه توز
۳۰۸
برآسود با کــــــــــام دل هفت روز
۳۰۹
از آن پس بـــــــــــرای دلارای زن
۳۱۰
سر هفته شــــــــــد با پدر رأی زن
۳۱۱
مرورا یکی دخت ازاده بــــــــــــود
۳۱۲
که مه دل ز خوبــــی بدو داده بود
۳۱۳
نگاری به رخ رشک حـــور بهشت
۳۱۴
زپاکیش خوی و وز خوبی سرشت
۳۱۵
به زلف از شبه کرده مـه شب نمای
۳۱۶
به جاو دو چشم از پــری دل ربای
۳۱۷
پدر زو به پوندش این جست و کــام
۳۱۸
نشد گرد سرکش بــــــدان رآی رام
۳۱۹
دگر هر چـــــــــه از تخمه سرکشان
۳۲۰
کسی دختـــــــــــری داد دلبر نشان
۳۲۱
پژوهید بسیار و کوشید چنـــــــــــــد
۳۲۲
نیآمد ز خوبان کـــــــس اش دلپسند