متن اصلی فارسی · بدون ترجمهٔ خودکاربازگشت به اثرآثار این شاعربررسی معنای ادبی ↓
نظامی · خمسه

بخش ۴۶ - وصیت کردن مهین بانو شیرین را

متن شعر در مرکز صفحه؛ ابزار پژوهش در صورت نیاز در دسترس است.

۱
مهین بانو دلش دادی شب و روز
۲
بدان تا نشکند ماه دل افروز
۳
یکی روزش به خلوت پیش خود خواند
۴
که عمرش آستین بر دولت افشاند
۵
کلید گنجها دادش که بر گیر
۶
که پیشت مرد خواهد مادر پیر
۷
در آمد کار اندامش به سستی
۸
به بیماری کشید از تن درستی
۹
چو روزی چند بروی رنج شد چیر
۱۰
تن از جان سیر شد جان از جهان سیر
۱۱
جهان از جان شیرینش جدا کرد
۱۲
به شیرین هم جهان هم جان رها کرد
۱۳
فرو شد آفتابش در سیاهی
۱۴
بنه در خاک برد از تخت شاهی
۱۵
چنین است آفرینش را ولایت
۱۶
که باشد هر بهاری را نهایت
۱۷
نیامد شیشه‌ای از سنگ در دست
۱۸
که باز آن شیشه را هم سنگ نشکست
۱۹
فغان زین چرخ کز نیرنگ سازی
۲۰
گهی شیشه کند گه شیشه‌بازی
۲۱
به اول عهد زنبور انگبین کرد
۲۲
به آخر عهد باز آن انگبین خورد
۲۳
بدین قالب که بادش در کلاهست
۲۴
مشو غره که مشتی خاک را هست
۲۵
ز بادی کو کلاه از سر کند دور
۲۶
گیاه آسوده باشد سرو رنجور
۲۷
بدین خان کو بنا بر باد دارد
۲۸
مشو غره که بد بنیاد دارد
۲۹
چه می‌پیچی درین دام گلو پیچ
۳۰
که جوزی پوده بینی در میان هیچ
۳۱
چو روباهان و خرگوشان منه گوش
۳۲
به روبه بازی این خواب خرگوش
۳۳
بسا شیر شکار و گرگ جنگی
۳۴
که شد در زیر این روبه پلنگی
۳۵
نظر کردم ز روی تجربت هست
۳۶
خوشیهای جهان چون خارش دست
۳۷
به اول دست را خارش خوش افتد
۳۸
به آخر دست بر دست آتش افتد
۳۹
همیدون جام گیتی خوشگوار است
۴۰
به اول مستی و آخر خمار است
۴۱
رها کن غم که دنیا غم نیرزد
۴۲
مکن شادی که شادی هم نیرزد
۴۳
اگر خواهی جهان در پیش کردن
۴۴
شکم‌واری نخواهی بیش خوردن
۴۵
گرت صد گنج هست ار یکدرم نیست
۴۶
نصیبت زین جهان جز یک شکم نیست
۴۷
همی تا پای دارد تندرستی
۴۸
ز سختی‌ها نگیرد طبع سستی
۴۹
چو برگردد مزاج از استقامت
۵۰
به دشواری به دست آید سلامت
۵۱
دهان چندان نماید نوش خندی
۵۲
که یابد در طبیعت نوشمندی
۵۳
چو گیرد ناامیدی مرد را گوش
۵۴
کند راه رهائی را فراموش
۵۵
جهان تلخ است خوی تلخناکش
۵۶
به کم خوردن توان رست از هلاکش
۵۷
مشو پر خواره چون کرمان در این گور
۵۸
به کم خوردن کمر دربند چون مور
۵۹
ز کم خوردن کسی را تب نگیرد
۶۰
ز پر خوردن به روزی صد بمیرد
۶۱
حرام آمد علف تاراج کردن
۶۲
به دارو طبع را محتاج کردن
۶۳
چو باشد خوردن نان گلشکروار
۶۴
نباشد طبع را با گلشکر کار
۶۵
چو گلبن هر چه بگذاری بخندد
۶۶
چو خوردی گر شکر باشد بگندد
۶۷
چو دنیا را نخواهی چند جوئی
۶۸
بدو پوئی بد او چند گوئی
۶۹
غم دنیا کسی در دل ندارد
۷۰
که در دنیا چو ما منزل ندارد
۷۱
درین صحرا کسی کو جای گیر است
۷۲
ز مشتی آب و نانش ناگزیر است
۷۳
مکن دلتنگی ای شخصت گلی تنگ
۷۴
که بد باشد دلی تنگ و گلی تنگ
۷۵
جهان از نام آنکس ننگ دارد
۷۶
که از بهر جهان دلتنگ دارد
۷۷
غم روزی مخور تا روز ماند
۷۸
که خود روزی رسان روزی رساند
۷۹
فلک با این همه ناموس و نیرنگ
۸۰
شب و روز ابلقی دارد کهن لنگ
۸۱
بر این ابلق که آمد شد گزیند
۸۲
چو این آمد فرود آن بر نشیند
۸۳
در این سیلاب غم کز ما پدر برد
۸۴
پسر چون زنده ماند چون پدر مرد
۸۵
کسی کو خون هندوئی بریزد
۸۶
چو وارث باشد آن خون برنخیزد
۸۷
چه فرزندی تو با این ترکتازی
۸۸
که هندوی پدرکش را نوازی
۸۹
بزن تیری بدین کوژ کمان پشت
۹۰
که چندین پشت بر پشت ترا کشت
۹۱
فلک را تا کمان بی‌زه نگردد
۹۲
شکار کس در او فربه نگردد
۹۳
گوزنی را که ره بر شیر باشد
۹۴
گیا در زیر پی شمشیر باشد
۹۵
تو ایمن چون شدی بر ماندن خویش
۹۶
که داری باد در پس چاه در پیش
۹۷
مباش ایمن که این دریای خاموش
۹۸
نکرد است آدمی خوردن فراموش
۹۹
کدامین ربع را بینی ربیعی
۱۰۰
کزان بقعه برون ناید بقیعی
۱۰۱
جهان آن به که دانا تلخ گیرد
۱۰۲
که شیرین زندگانی تلخ میرد
۱۰۳
کسی کز زندگی با درد و داغ است
۱۰۴
به وقت مرگ خندان چون چراغ است
۱۰۵
سرانی کز چنین سر پرفسوسند
۱۰۶
چون گل گردن زنان را دست بوسند
۱۰۷
اگر واعظ بود گوید که چون کاه
۱۰۸
تو بفکن تامنش بر دارم از راه
۱۰۹
و گر زاهد بود صد مرده کوشد
۱۱۰
که تو بیرون کنی تا او بپوشد
۱۱۱
چو نامد در جهان پاینده چیزی
۱۱۲
همه ملک جهان نرزد پشیزی
۱۱۳
ره آورد عدم ره توشه خاک
۱۱۴
سرشت صافی آمد گوهر پاک
۱۱۵
چنین گفتند دانایان هشیار
۱۱۶
که نیک و بد به مرگ آید پدیدار
۱۱۷
بسا زن نام کانجان مرد یابی
۱۱۸
بسا مردا که رویش زرد یابی
۱۱۹
خداوندا چو آید پای بر سنگ
۱۲۰
فتد کشتی در آن گردابه تنگ
۱۲۱
نظامی را به آسایش رسانی
۱۲۲
ببخشی و ببخشایش رسانی
ارتباط‌ها، وضعیت بازبینی و جزئیات پژوهش این شعر

دانش و پژوهش این شعر

نیازمند بازبینی
۰ ارتباط تأییدشده۰ پیش‌نویس۳ نیازمند تصمیم۳ موجودیت مرتبط

پیش‌نویس‌ها و پیشنهادها

هنوز واقعیت تأییدشده نیستند
پیشنهادیبه‌کارگیری نماد

گل و بلبل

پیشنهاد واژگانی؛ سرنخ پژوهشهم‌خوانی واژه، اثبات معنا یا نقش ادبی نیست؛ متن را بررسی کنید.ارجاع در سطح شعر است؛ بیت دقیق ثبت نشده است.

به‌کارگیری نماد ← گل و بلبل

Matched curated alias: گل; editorial status: suggested

۱ شاهد متنی
بیت دقیق و نقل‌قول در این رکورد ثبت نشده؛ ارجاع فعلی فقط به شعر است.
۰ بیت · رابطهٔ منتقل‌شده
Vira
پیشنهادیبه‌کارگیری نماد

می و جام

پیشنهاد واژگانی؛ سرنخ پژوهشهم‌خوانی واژه، اثبات معنا یا نقش ادبی نیست؛ متن را بررسی کنید.ارجاع در سطح شعر است؛ بیت دقیق ثبت نشده است.

به‌کارگیری نماد ← می و جام

Matched curated alias: می; editorial status: suggested

۱ شاهد متنی
بیت دقیق و نقل‌قول در این رکورد ثبت نشده؛ ارجاع فعلی فقط به شعر است.
۰ بیت · رابطهٔ منتقل‌شده
Vira
پیشنهادیشامل شخصیت

زاهد

پیشنهاد واژگانی؛ سرنخ پژوهشهم‌خوانی واژه، اثبات معنا یا نقش ادبی نیست؛ متن را بررسی کنید.ارجاع در سطح شعر است؛ بیت دقیق ثبت نشده است.

شامل شخصیت ← زاهد

Matched curated alias: زاهد; editorial status: suggested

۱ شاهد متنی
بیت دقیق و نقل‌قول در این رکورد ثبت نشده؛ ارجاع فعلی فقط به شعر است.
۰ بیت · رابطهٔ منتقل‌شده
Vira

از این شعر به پژوهش بروید

موضوع خود را وارد کنید؛ شاعر و اثرِ این شعر در محدوده باقی می‌مانند.